FERİDUN.. HAN DUVARLARI.. DERE BEYİ..
Eksik olmasın bir arkadaş, geçen ay kaybettiğimiz Selim İleri'nin bir kitabını göndermiş.. Daha önce de şehir ve şehir yaşamı ile lgili, bir kitabını okumuştum aynı yazarın..
* * *
Baktım, bu kitabında da yine İstanbul'un Tramvaylarından bahsediyor Selim İleri.. En çok da süslenip püslenen ve ön camına ''Elveda sevgili yolcularım'' diye yazılıp son seferine çıkarılan Tramvaydan.. Tramvayın fotoğrafına bakarken Rahmetli Deli Refik ve onun meşhur eşek arabasını hatırladım.. Bolu'dan ayrılırken gelin gibi süsleyip Belediyeye 'veda mektubu' bıraktmaya gittiği..
* * *
''Şöyle soylusunuz böyle boylusunuz'' diye başlayan, ve ''sizin soyunuzu sopunuzu, gelmişinizi geçmişinizi'' diye biten bir Veda Mektubuydu o..
* * *
Bolu tarihinin en ilginç kişilerinden biri Refik Firaki.. 'Biz onu çılgın bir savaşın içine düşen Bolu Amele Taburundan da tanıyoruz.. Tabur Komutanı Teğmen Deli Refik olarak.. Yardımcısı da Asteğmen Deli Fikri..
* * *
Tramvay diyordum; Tramvaylar Istanbul'dan kaldırıldığında bizim Osman Zeki Oral Hoca'nın onları Bolu'ya kazandırmak için başvurmadığı makam kalmamış..''Yapmayın ağalar'' demiş,'' gelin şu fırsatı kaçırmayalım, para mara da istemiyor adamlar.. Kaplıca ile şehir merkezi arasına koyarız, tıngır mıngır gider gelirler.. ''Dandini Dan Dan, Çekilin Yoldan Geliyor Zeynullah Vatman..” Böyle demiş ama, kimseye anlatamamış derdini.. Kulak şapırdatmış herkes..
* * *
DESTANCI SELAHATTİN..
''Bolu AmeleTaburu'' deyince, çocukluğumda dinlediğim bir şiir vardı.. Geçenlerde bir yerde yine karşıma çıktı o şiir.. Destancı Selahaddin'in yazdığı ve pazarlarda 'hediyesi 5 kuruş' tan sattığı şiirlerden biriymiş o.. Bolu'da ilk kez 10 Şubat 1921 de, şehit çocukları için düzenlenen gecede okunmuş.. Şehit Subay Salih Bey'in kızı Müjgan okumuş..
*
Annemciğim babam yok mu? Nerde kaldı gelmedi
Gözlerimden akan yaşı, el uzatıp silmedi,
Kardeşimle bekliyoruz her akşam pencerede,
Benim arslan babacığım, acep şimdi nerede?
O mübarek kemikleri, hangi dağda derede?
*
O gece ile ilgili çok ilginç detaylar da var o kaynakta.. Geceye katılan Bolulu hanımların isimleri, lakapları, şehit çocukları için yaptıkları yardım miktarları falan.. Uzunca bir liste.. Listenin başında da tanıdık iki aile, Onsekiz'ler ve Penbeciler..
*
On Sekizin Fatma Hanım 100 kuruş,
On Sekiz'in Halise Hanım 100 kuruş,
Penbecilerden Zeyneti Hanım 100 kuruş..
*
EŞKİYA MUSTAFA BEY..
Bağdat'tan İstanbul'a gidecekken Eşkiyalar yüzünden yola devam edemeyen ve Bolu'da kaldığı bir Handa vefat eden Abdullah Efendi'yi anlatmıştım bir tarhte.. Faruk Nafiz Çamlıbel'in ''Han Duvarları'' adlı şiirini çağrıştıran bir hikayeydi hatırlarsınız.. O handa Abdullah Efendi'den geriye küçük bir not defteri kalmıştı.. Bir de içinde boynu bükük bir mühür olan para kesesi..
* * *
Biraz baktım da; sadece dağlar değil, şehir merkezi de pek tekin değil o yıllarda.. Eşkiya Tıygır, Seben'li Yüzbaşı, Arnavut Bahtiyar, Hakkı Çavuş var Bolu Dağları’nda.. Bunların Bolu Lisesi (Sultani) Müdürü Şeref Bey ile Mal Müdürü Reşat Bey'i Bolu Dağı’nda bir ağaca bağlayıp ateşe vermeleri var.. Suçluların yakalanıp Tuz Pazarı'nda alelacele, idam edilmeleri.. Tuz pazarı, eski Gazipaşa okulunun karşısı oluyor bu arada.. Şehir sinemasının tam arkası..
* * *
Aynı yıllarda şehir merkezinde de bir 'Derebeyi Mustafa Bey var ki, adam tam bir psikopat.. ''Yürümesi hoşuma gitmedi'' diye adam öldürüyor şehrin orta yerinde.. ''Rüyama girdi'' diye infaz ettikleri var.. Ve öldürdüğü kişi sayısı kadar top attırıyor Hisar'dan.. O gün 3 kişi öldürdü misal, 3 pare top, 5 kişi öldürdü 5 pare.. O kadar nam salmış ki adam, Bolu tarihi ile ilgili hangi kitabın kapağını kaldırsan o çıkıyor karşına..
* * *
Merak ettim, Kimdir bu adam diye.. Şehrin hangi mahallesinde oturuyordu? Kimlerdendi..? Bütün kaynaklarda onu aradım gece boyu.. Ben adamı köylerde, şehrin kenar mahallelerinde ararken, adam Semerkant Mahallesinden bizim kapı komşumuz çıkmasın mı? Sokağın başında dedem Mühürcü Hacı Mustafa'nın evi, onun biraz ötesinde de Derebeyi Mustafa'nın.. Evin içinden çekilmiş fotoğraflar da var o kaynakta..
* * *
Fotoğraflara bakarken ''5 pare top atılsın Hisar'dan! diye kükreyişini duyar gibi oldum Derebeyinin.. Her gün inip çıktığı merdivenleri, su içtiği sürahiyi, kullandığı Tuvaleti gördüm.. Ve tuvalete girerken giydiği tahtadan ayakkabıları.. Çocukluğumun korkulu rüyası olan nalınları.. Ne zaman bir evin tuvaletinde rastlasam canlanıp peşimden koşacaklar zannettiğim..
* * *
Bir de, bizim eşkiyalar yetmezmiş gibi zaptiyeler her peşine düştüğünde Bolu'ya kaçan, Bolu'da yaşayan annesinin evinde saklanan Hekimoğlu İbrahim var o dönemde.. Adına türkü yakılan ve bir Bolu dönüşü bizim Hasan Duman gibi pusuya düşürülüp öldürülen..
*
Hekimoğlu derler benim aslıma,
Aynalı martin yaptırdım narinim kendi nefsime.
Konaklar yaptırdım döşetemedim,
Ünye de Fatsa bir oldu narinim baş edemedim..!
*
Ne yalan söyleyeyim; ilk başta Hekimoğlu İbrahim'in Bolu ile bir ilgisi olabileceğine ihtimal vermemiştim, ama biraz araştırınca gördüm ki bilgilerin hepsi doğru.. Ve ilginçtir bütün kaynaklarda bu bilgilerin Sinema sanatçısı Kadir İnanır'dan alındığı yazılı.. Zaten Hekimoğlu türküsünün hem derleyeni hem de TRT repertuvarına kazandıran kişisiymiş Kadir İnanır.. Merak edip İnternette biraz daha araştırınca aşağıdaki satırlar çıktı karşıma;
*
''Hekimoğlu, çatışma sonunda çemberi yararak kurtulur.. Olaydan hemen sonra, Bolu da tek başına yaşayan anasının yanına gider. Anasına durumu anlatır ve artık şehir yerinde duramayacağını bildirir. Anasıyla helalleşip, yanına Mehmet ve Hasan adlı iki amcaoğlunu alarak dağa çıkar. Çıkış bu çıkış ve ölünceye kadar Hekimoğlu artık dağdadır..''
* * *
FERİDUN..
Ölümden kaçış yok bunu biliyoruz, ama yine de her ölüm haberi ile sarsılıyoruz nedense.. Bunu Feridun Argat'la 20 Mart'ta bir kez daha yaşadık.. Geçtiğimiz yıldı galiba, Bolu'da tesadüfen girdiğim bir eczanede karşılaşmıştık Feridun'la.. Sinan Bilgihan'ı sormuştum ona.. Fikriye teyzeyi, Fadıl Amca'yı.. Eczaneden ayrılmadan önce de onun paylaştığı sınıfça çekilmiş bir fotoğraf üzerine konuşmuştuk.. Erkeklerden Cengiz'in, Akif'in, Selami'nin, Fuat'ın ve Cemal'in olduğu, Kızlardan Zehra'nın Hatice'nin, Özden'in..
* * *
Ne diyelim? Nur içinde yat Feridun demekten başka ne gelir ki elimizden.. Işıklar yoldaşın olsun Feridun..
Erdoğan Mühürcüoğlu.. 25.03.2025..



