Bolu İzzet Baysal Devlet Hastanesi Cildiye Uzmanı Dr. Müge Sahillioğlu, görülme sıklığı son yıllarda belirgin şekilde artan deri kanserlerinin, erken tanı ile genellikle tam olarak tedavi edilebildiğini belirtirken; diğer pek çok kanser türünde olduğu gibi, erken tanının deri kanserlerinde de hayat kurtarıcı olduğunu vurguladı.
En sık karşılaşılan deri kanserleri: Bazal hücreli kanserler, yassı hücreli kanserler ve malign melanomdur (MM).
MM, tüm deri kanserlerinin sadece %4'ünü oluşturmasına karşın deri kanserlerine bağlı ölümlerin %77'sinin sebebidir. Bu ölümleri azaltmanın en önemli yolunun erken tanı olduğu önemle vurgulanmaktadır. Olguların geriye dönük olarak incelendiği pek çok çalışmada, MM tanısının sıklıkla geç konulduğu tespit edilmiştir. Şüphesiz ki, bu durum tedavi başarısını belirgin şekilde azaltmaktadır. Bu nedenle MM konusunda toplumun bilinçlendirilmesi son derece önemlidir.
Bu yazıda, MM risk faktörleri ve koruyucu yöntemler hakkında bilgi vermek; erken tanıda, bireyin kendisinin yapacağı aylık cilt muayenesinin önemini vurgulamak; takip parametrelerini açıklayarak doğru bir bireysel muayene yapılmasını sağlamak hedeflenmiştir.
Malign Melanom Nedir?
MM, melanosit adı verilen ve pigment (renk verici madde) üreten hücrelerin yapılarının bozularak kontrolsüz bir şekilde çoğalması sonucunda oluşan bir kanser türüdür. MM'lerin %20-30'u önceden var olan benlerden gelişirken %70-80'i normal cilt zemininde oluşur. Bu nedenle vücuttaki tüm benlerin lokalizasyon ve şekillerinin bilinmesi gereklidir. Böylece herhangi bir değişiklik kolayca farkedilebilir. MM, vücudu kaplayan derinin herhangi bir yerinde (saçlı deri, tırnak altı ve ayak tabanı dahil) görülebilir.
Kadınlarda akciğer kanserlerinden sonra en çok artış gösteren ikinci kanserdir. Görülme sıklığı tüm dünyada giderek artmakta ve en sık olarak Avustralya ve Yeni Zelanda'da izlenmektedir.
Malign Melanom Risk Faktörleri Nelerdir?
• Yoğun olarak ultraviyole (UV) ışınlarına maruz kalmak
• Şiddetli, su toplanmasına neden olan güneş yanıkları
• Açık tenli olmak (mavi-yeşil göz, sarı-kızıl saç, güneş hassasiyeti)
• Geçirilmiş MM öyküsü
• 1. dereceden akrabalarda MM öyküsü
• Büyük doğumsal benler (erişkinde 20cm'den büyük)
• Displastik (atipik- tipik olmayan görünümlü) benler
• Çok sayıda normal görünümlü ben (50'den fazla)
• Çiller
• Bağışıklık sistemi yetmezliği
• Xeroderma pigmentosum olarak adlandırılan cilt hastalığı...
Malign Melanom'dan Nasıl Korunulur?
MM de dahil olmak üzere hiçbir kanserden %100 korunmak mümkün değildir. Zira cilt tipi ve aile öyküsü gibi bazı genetik ve kalıtsal risk faktörleri değiştirilemez. Bununla birlikte, MM risk faktörlerinin çok iyi bilinmesi hastalığın erken tanısı açısından önemli bir avantajdır. Kalıtsal risk faktörlerinin farkında olmak, bireyi erken tanı yöntemleri konusunda daha duyarlı olmaya yönlendirir.
Güneş Eskisi Gibi Dostunuz Değil!
MM için en önemli çevresel risk faktörü, aşırı ultraviyole ışınına maruz kalmaktır. Bireyler genellikle, hayatları boyunca maruz kaldıkları ultraviyole dozunun %80'nini yaşamlarının ilk 18 yılı içinde alırlar. Bu nedenle özellikle bebek, çocuk ve gençlerin güneşten korunması deri kanseri açısından hayati önem taşır.
MM görülme sıklığının artması, atmosferin ozon tabakasında meydana gelen incelme nedeniyle dünyaya daha fazla miktarda ultraviyole ışının ulaşması ve insanların gerek güneş, gerekse solaryum gibi yapay ultraviyole kaynaklarına daha çok maruz kalmasına bağlanmaktadır.
Tüm bireylerin, özellikle de displastik ben veya diğer risk faktörlerine sahip olan kişilerin, ultraviyole ışınlarından korunma konusunda çok dikkatli olmaları gerekmektedir. Güneşin etkili olduğu 10.00- 16.00 saatleri arasında güneş temasından kaçınılmalıdır. Güneşten koruyucu kremlerin yalnız güneşlenirken değil, günlük yaşamda da, özellikle yüz gibi sürekli olarak güneşe maruz kalan vücut bölgelerine uygulanması önerilir. Söz konusu ürünler güneşe çıkmadan 30 dakika önce uygulanmalı ve 2 saatte bir tekrarlanmalıdır. Güneşten koruyucu ürün seçerken SPF (Sun Protection Factor) olarak belirtilen güneşten koruma faktörüne, deri tipine uygun olmasına, UVA ve UVB'ye karşı koruma sağlamasına, kolay kullanılabilir olmasına, alerjik reaksiyon oluşturmamasına, suya ve tere dayanıklı olmasına dikkat edilmelidir.
SPF, kişinin yanmadan güneşte kalabilme süresini belirtir. Bu, bir insanın koruyucu ürün sürerek yandığı süre ile koruyucu sürmeden yandığı sürenin birbirine oranlaması ile ortaya çıkan bir güvenlik rakamıdır. Örneğin koruyucusuz olarak 10 dakika güneşte kalma ile oluşan kızarıklık, koruma faktörü 15 olan bir ürünle 10 (dakika) x 15 (SPF)= 150 dakikada oluşacaktır. SPF 15 olan bir ürün UVB ışınlarından %93 oranında koruma sağlarken SPF 30'da bu oran %96.7'ye ulaşır.
Türkiye'de yapılan pek çok çalışma, bireylerin deri kanserleri konusundaki bilgi düzeylerinin ve güneşten korunma davranışlarının yeterli olmadığını göstermiştir. Koruyucu yöntemler hakkındaki bilgilerimiz yeterli değildir. Araştırmacılar, deri kanserini önlemek için, etkin güneşten koruyucu yöntemlerin anlatıldığı eğitimler verilmesi gerekliliğini vurgulamışlardır.
Malign Melanom Erken Tanısı Nasıl Konur?
Erken tanıda en önemli görev bireyin kendisine düşmektedir. Tüm bireylerin, ayda bir kere tam bir kişisel cilt muayenesi yapması önerilir. Unutulmamalıdır ki, MM lezyonlarının büyük bir kısmı normal cilt zemininde oluşurken, küçük bir kısmı varolan benlerin üzerinde gelişir.
Şüpheli Belirtiler Nelerdir?
Hemen herkesin cildinde ben, doğum lekesi, çil ya da bazı lekeler vardır. Bu oluşumların büyük bir kısmı iyi huyludur. Ancak içlerinde prekanseröz (kanser öncesi) olanlar ya da deri kanserleri de bulunabilir. Kişisel cilt muayenesinde amaç, bu oluşumları en erken şekilde ortaya çıkarmaktadır. Erken evre melanomu, iyi huylu benlerden ayırmak için ABCD kuralı uygulanır. ABCD kuralındaki her harf, ciltteki oluşumlarda bakılması gereken bir parametreye karşılık gelir. Aşağıda, cilt muayenesinde dikkat edilmesi gereken söz konusu özellikler yer almaktadır:
A- Asymmetry (Asimetri): Normal benler genelde simetriktir. Yani ortadan bir hatla ikiye bölündüğünde bir yarısı diğer yarısına benzer. Oysa MM asimetriktir.
B- Border (Sınır): MM düzensiz sınırlıdır. Oysa benlerde, deriden keskin bir şekilde ayrılan düzgün bir sınır vardır.
C- Color (Renk): Benler genelde homojen renktedir. Oysa MM'de kahverengiden kırmızıya veya siyaha değişen farklı renkler izlenir.
D- Diameter (Çap): MM çapı giderek büyürken, benlerin çapı genelde değişmez. MM lezyonları genelde 6mm'den (kurşun kalem silgisi kadar) büyük çaptadır.
Dikkat Edilmesi Gereken Diğer Özellikler:
• Boyut: Varolan bende aniden başlayan veya sürekli devam eden büyüme
• Rengin çevreye yayılması: MM çeşitli renkler içerebilir. Bu renkler ben sınırları dışına çıkarak çevre dokuya yayılabilir.
• Bende kabarıklık (yükseklik artışı): Düz veya hafifçe kabarık olan bir benin hızla büyümeye başlaması
• Lezyon çevresindeki deri değişiklikler: Beni çevreleyen deride kızarıklık, şişlik...
• Bende yüzey değişiklikleri: Düzgün yüzeyli bir bende oluşan pullanma, soyulma, sızıntı (bende oluşan nedensiz kabuklanma, yara ya da kanama gibi bulgular melanomun ilerlediğinin göstergesi olabilir)
• Bende duyarlılık: Kaşıntı genelde en erken belirtidir. Deri kanserleri genelde ağrısız olmalarına karşılık bazen hassasiyet ve ağrı da izlenebilir.
Ne Yapmalıyım?
Kişisel muayenede şüpheli bir lezyon saptanması halinde acilen bir cildiye uzmanına başvurulmalıdır. Amerikan Kanser Derneği, 20-39 yaş arası bireylerin 3 yılda bir, 40 yaş üzeri bireylerin ise yılda 1 kere cilt muayenesi yaptırmalarını önermektedir.
Çalışmalar güneş teması riskinin yeterince farkında olunmadığını göstermiştir. Deri kanserini önlemek için, etkin güneşten koruyucu yöntemler uygulanmalıdır. Unutulmamalıdır ki; bronzluğun anlamı sağlıklı bir cilt değil, aksine deri hasarıdır! Bronzlaşırken, ultraviyolenin zararlı etkilerinden korunmak mümkün değildir.



