Düşey Bahçeler kentsel yaşam kalitemizi yükseltecek...

Dr. Y. Peyzaj M. Gökçen Firdevs Yücel'in 2009 Mayıs sayılı Yapı dergisinde yayımlanan Düşey Bahçeler makalesinden yararlanılmıştır.

Hızlı kentleşme, yükselen yapılar, peyzaj uygulamalarında yeni bir alan açıyor. Dikey bahçeler... Sadece ayırt edici işlev görmüş geçmiş yüzyıl duvarları, gri bir sokaklar, soğuk bir modern yapı ya da en son yapılan gökdelenler... Tüm bu eski ya da yeni yapılar, yeni dikey kentsel alanlar oluşturuyor. Tüm bu alanları bitkilendirmenin heyecan verici yolu dikey bahçeler oluşturmak. Henüz ülkemizde uygulama konsantrasyonu oluşmuş değil. Ancak gelişmiş ülkelerde çok yaygın olarak uygulanıyor.

Düşey bahçelerde üretim ve bitki geliştirme tekniği hidroponik yöntem uygulanıyor. Hidroponik yöntem bitkileri çözünmüş besinler içeren suda yetiştirme tekniği. Bu teknik özel tasarlanmış kafesleme sistemleri ile birlikte kullanılarak binaların dış cephelerinde sınırsız bir doku, tekrar, renk ve koku çeşitliliği ile verimli bitkisel yaşam alanları oluşturuyor.

Dünyanın çeşitli yerlerinde uygulanan düşey bahçeler kısmen ya da tümüyle bitkilerle kaplanmış serbest ya da binanın bir parçası olan bahçelerdir. Yeşil bina cepheleri ve canlı duvarlar olarak iki gruba ayrılabilirler. Bina cephelerinde doğrudan duvar üzerine ya da son zamanlarda kullanılan özel tasarlanmış destekleyici yapılar üzerinde yetişen tırmanıcı bitkilerden oluşurlar.

Canlı duvarlar şehirler ve kurak alanlar için uygun olan düşey bahçelerde düşey duvarlar üzerindeki su hareketi buharlaşması yatay bahçelerden daha fazladır. Düşey bahçeler çevre kirlenmesini azaltır kurşun ve kadmiyum gibi kirleticileri sünger gibi çeker. Yağmur suyunun kaçışını engeller. Yapılar için doğal yalıtım sağlar. Düşey bahçeler yaz mevsiminde binaları gölgeleyerek serinletici etki yapar, kışın ise binayı soğuktan korur. Bitkiler gelişerek, karbondioksiti tutarlar ve oksijen üretirler. Yeşil duvarlar gürültüyü emer, şehirleri serinletir, kuşların beslenmeleri için böcekler ve örümceklerin yaşayabileceği yaşama alanları oluşturur. Frank Lloyd Wright'in da söylediği gibi pek çok çirkin yapının gizlenmesi için araç olurlar (Azure Magazine, 2008).

Düşey bahçelere son yıllarda yapılan birçok çalışmayla örnek vermek mümkün. 200 m uzunluğunda ve 12 m yüksekliğindeki Quai Branly Müzesi, Fransız mimar Jean Nouvel tarafından tasarlanmıştır. 2008 yılında açılan müzenin dış yüzeyindeki yeşil duvarın tasarımını ise Fransız peyzaj mimarı Patrick Blanc yapmıştır.

Quai Branly Müzesi, Paris, Fransa

Mimari tasarımı Herzog & de Meuron'a ait olan Madrid'deki Caxia Forum binasının yan cephesindeki bitki duvarının tasarımı da Fransız peyzaj mimarı Patrick Blanck yapmıştır. Bitki duvarı, 250 farklı türün kullanıldığı 15.000 bitkiden oluşur.

Caxia Forum, Madrid, İspanya

Bir başka örnek sedum ve yabani çiçeklerle tasarlanmış 5 m yüksekliğinde 75 m uzunluğunda olan Millenium Village Living Wall, İngiltere'de yer alıyor.

Millenium Village Living Wall, İngiltere

Bir Japon firması olan Shimizu Corporation'in bir tasarımı olan Parabienta Yeşil Duvarı dikey bahçeler yaratmaya yarayan düşük maliyetli bir sistem. Bu teknolojide 5 cm kalınlığında süngerimsi dokuda polyester bir panel kullanılıyor.

Parabienta Gren Wall

Ann Demeulemeester Shop by Mass Studies, Güney Kore

Rue Belliard, Brüksel

Athenaeum Hotel, Londra, İngiltere

Düşey bahçeler, kasvetli avlulara, gri bir sokağa ya da soğuk bir modern binaya canlılık ve yeşillik getirmenin heyecan verici bir yolu.

Düşey bahçeleri yaratanlar, hidroponik (bitkileri çözünmüş besinler içeren suda yetiştirme tekniği) prensiplerini uygulayarak ve yaratıcı kafesleme sistemlerini kullanarak, verimli bir bitki yaşamının binaların dış cephelerini sömürgeleştirmesine izin veriyor.

Hidroponik tarım ile yetişen botanik türlerin olağanüstü dizilişi, sınırsız bir doku, tekrar, renk ve koku çeşitliliği sağlıyor. Sonuç gerçekten şaşırtıcı ve bu da Patrick Blanc ile birlikte çalışan Jean Nouvel, Renzo Piano ve Andrée Putman gibi pek çok mimar ve tasarımcının ilgisini çekiyor, dikey bahçeyi tasarım kelimelerinin arasına ekliyor.

Dünyada başarılı birçok örnek varken kendi şehirlerimizde her duvar ya da bina cephesinin reklam panosu olmasından sıkılmadık mı? Ne dersiniz?

Mimar Uğur TUNÇOK//BOLU