Orta Asya ve Hazar Hattında Yeni Güç Dengesi: ABD Tahkimatı ve Türk Dünyası

​2026 yılının ilk çeyreği itibarıyla, ABD’nin Orta Doğu ve Orta Asya eksenindeki askeri varlığı, bölgenin jeopolitik haritasını yeniden şekillendiriyor. İran’ı çevreleme stratejisiyle başlayan bu süreç, günümüzde Türk Cumhuriyetleri'nin (Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan) hem güvenlik politikalarını hem de ekonomik rotalarını doğrudan etkileyen bir unsura dönüşmüştür.

​Jeopolitik Kıskaç: Güvenlik ve Denge Siyaseti

​ABD’nin İran etrafındaki "demir çemberi" ve Orta Asya derinliklerindeki dolaylı askeri etkisi, bölge ülkeleri için iki ucu keskin bir bıçak niteliğindedir. Bir yandan ABD’nin teknolojik ve askeri üstünlüğü bölgedeki radikal unsurlara karşı bir güvenlik şemsiyesi sunarken, diğer yandan Rusya ve Çin gibi devlerle kurulan hassas dengeyi zorlamaktadır.

​Özellikle Özbekistan ve Kazakistan, ABD ile askeri iş birliğini "Çok Vektörlü Dış Politika" kapsamında yürüterek, bölgedeki Rus etkisini dengelemeye çalışmaktadır. Ancak İran ile yaşanabilecek olası bir sıcak çatışma, bu ülkelerin güney koridorlarını kapatma riski taşımaktadır.

​Orta Koridor’un Artan Stratejik Değeri

​ABD-İran gerilimi, Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'nı riskli hale getirdikçe, gözler Hazar Geçişli Uluslararası Taşıma Güzergahı (Orta Koridor) üzerine çevrilmiştir.

• ​Alternatif Rota: Basra Körfezi'ndeki askeri yığınak ve olası bir blokaj ihtimali, Çin’den Avrupa’ya giden malların Kazakistan, Hazar Denizi ve Türkiye üzerinden geçmesini zorunlu kılmaktadır.
• ​Batı Yatırımları: ABD ve AB, İran’a olan bağımlılığı azaltmak ve enerji güvenliğini sağlamak adına Türk Cumhuriyetleri'nin altyapı projelerine (Bakü-Tiflis-Ceyhan'ın kapasite artırımı gibi) daha fazla finansal destek sağlamaya başlamıştır.

​Enerji Piyasalarında Türk Devletleri'nin Rolü

​ABD’nin bölgedeki hakimiyeti, özellikle Türkmenistan ve Kazakistan petrol/doğalgazının dünya piyasalarına arzı noktasında bir "güvence" olarak görülmektedir.

1. ​Pazar Çeşitliliği: ABD’nin bölgedeki varlığı, enerji kaynaklarının sadece kuzey (Rusya) veya doğu (Çin) rotasına mahkum kalmamasını, Batı pazarlarına daha güvenli akışını teşvik etmektedir.
2. ​Yatırım İklimi: Bölgedeki ABD askeri ağırlığı, Batılı enerji devleri için (Chevron, ExxonMobil vb.) bir nevi "güvenlik teminatı" işlevi görerek yatırımların devamlılığını sağlamaktadır.

 Sonuç ve Değerlendirme

​ABD'nin Orta Asya ve çevresindeki hakimiyeti, sadece İran’ı kontrol altında tutan bir askeri hamle değil; aynı zamanda 21. yüzyılın yeni enerji ve lojistik hatlarını koruma altına alma girişimidir. Türk Cumhuriyetleri, bu devasa askeri ve ekonomik baskı ortamında, kendi egemenliklerini koruyarak Batı ile entegre olma ve "Orta Koridor" üzerinden küresel ekonomideki rollerini güçlendirme fırsatıyla karşı karşıyadır.

​Ancak bu hakimiyetin sürdürülebilirliği, bölge halklarının sosyo-ekonomik beklentileri ve Rusya-Çin ikilisinin bu duruma vereceği uzun vadeli stratejik yanıtlara bağlı kalacaktır.

1.2.2026

Yusuf Kavuk